BASİT USULE TABİ
(2007)
2008
ÜCRETSİZDİR
Bu
rehbere elektronik ortamda www.gib.gov.tr internet sayfasından ulaşabilirsiniz.
GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI
Mükellef Hizmetleri Daire Başkanlığı
Yayın No:53 • Şubat 2008
İÇİNDEKİLER
Giriş....................................................................................................... 5
BASİT USULDE TİCARİ KAZANÇ..................................................... 5
Basit Usule Tabi Olmanın Genel Şartları................................................... 6
Basit Usule Tabi Olmanın Özel Şartları..................................................... 7
Basit Usulden Yararlanamayacak Olanlar................................................. 8
Bakanlar Kurulu Kararları ile Gerçek Usule Alınan Mükellefler.................. 8
Ortaklıklarda Basit Usule Tabi Olmanın Şartları....................................... 11
Basit Usulde Ticari Kazancın Tespiti....................................................... 12
Basit Usulden Gerçek Usule Geçiş......................................................... 13
Basit Usule Tabi Mükellefler İçin Beyanname Verilme Zamanı ve 2007 Takvim Yılı Gelirlerine Uygulanacak Vergi Tarifesi.......................... 15
Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesinin (Beyana Tabi Geliri Sadece Verginin Ne Zaman Ödeneceği.............................................................. 16
Verginin Nereye Ödeneceği................................................................... 16
BASİT USULDE UYGULANACAK ESASLAR.................................. 16
Basit Usule Tabi Mükelleflerde Belge Düzeni.......................................... 16
Belge Düzenlenmesinde Uyulacak Esaslar.............................................. 18
Ödeme Kaydedici Cihaz Kullanılması...................................................... 18
İktisadi Kıymetlerin Satışında Belge Düzenlenmesi................................... 18
Belgelerin İptali..................................................................................... 19
Muhafaza ve İbraz Yükümlülüğü............................................................ 19
Sahte veya Muhteviyatı İtibarıyla Yanıltıcı Belge Düzenlediği veya
Kullandığı Tespit Edilen Mükelleflerin Durumu 19
Basit Usule Tabi Mükelleflerin Yanında Çalışanların Durumu................... 20
Basit Usulde Katma Değer Vergisi Uygulaması....................................... 20
Basit Usulde Vergi Tevkifatı ve Geçici Vergi.......................................... 20
Verginizi Ödeyebileceğiniz Anlaşmalı Bankalar........................................ 21
GİRİŞ
Bu broşürün hazırlanma
amacı, basit usulde ticari kazanç elde eden mükelleflerimizin vergi ile ilgili
ödevlerini yerine getirirken faydalanabilecekleri bir kaynak oluşturarak
kendilerine yardımcı olmaktır.
Broşürde;
Ø Basit
usulde vergilendirilmeye tabi olmanın şartları,
Ø Basit
usulden yararlanabilecek ve yararlanamayacak olanlar,
Ø Bakanlar
kurulu kararları ile gerçek usule alınan mükellefler,
Ø Basit
usulde ticari kazancın tespiti,
Ø Basit usulden gerçek usule
geçiş,
Ø Basit usule tabi
mükelleflerde belge düzeni ve kayıtların tutulması,
Ø Basit usule tabi
mükelleflerin yanında çalışanların durumu,
Ø Basit usulde katma değer
vergisi uygulaması,
Ø Basit usulde vergi
tevkifatı ve geçici vergi,
Ø Beyannamenin ne zaman ve
nereye verileceği,
Ø Yıllık basit usul vergisi
beyannamesinin doldurulmasında dikkat edilecek hususlar,
Ø Verginin ne zaman ve nereye
ödeneceği,
konuları ele alınmıştır.
BASİT USULDE TİCARİ
KAZANÇ
Gelir vergisine tabi olan
ticaret ve sanat erbabı kazancın tespit usulü bakımından ikiye ayrılmaktadır.
• Basit usulde gelir
vergisine tabi olanlar,
• Gerçek usulde gelir vergisine tabi olanlar.
Basit usulde vergilendirme
kapsamında bulunan mükelleflere, gerçek usulde vergilendirilen mükelleflerden
farklı bir takım avantajlar sağlanmıştır. Basit usulde vergilendirmenin
sağladığı bazı avantajlar şunlardır.
Ø Defter tutulmaz.
Ø Vergi tevkifatı yapılmaz ve muhtasar beyanname verilmez,
Ø Geçici vergi ödenmez.
Ø Basit usulde vergilendirilen mükelleflerin teslim ve hizmetleri
katma değer vergisinden istisnadır.
Ø Ticari kazancın tespitinde amortismana tabi iktisadi kıymet
alışları ve satışları dikkate alınmaz.
Ø Alınan ve verilen belgelerin kayıtları mükelleflerin bağlı
oldukları meslek odalarındaki bürolarda tutulmaktadır. Ancak, isteyen
mükellefler kayıtlarını hiçbir yerden izin almadan kendileri tutabilecekleri
gibi meslek mensuplarına da tutturabilir.
Ø Belge vermedikleri günlük hâsılatları için gün sonunda toplu belge
düzenleyebilirler. (Toplu belge düzenleme uygulaması 266 Seri No.lu Gelir
Vergisi Genel Tebliği ile 31.12.2008 tarihine kadar uzatılmıştır.)
• Basit
Usule Tabi Olmanın Genel Şartları
1. Kendi işinde bilfiil
çalışmak veya bulunmak, (işinde yardımcı işçi ve çırak kullanmak, seyahat,
hastalık, ihtiyarlık, askerlik, tutukluluk ve hükümlülük gibi zaruri ayrılmalar
dolayısıyla geçici olarak bilfiil işinin başında bulunmamak bu şartı bozmaz.
Ölüm halinde, iş sahibinin dul eşi veya küçük çocukları namına işe devam
olunduğu takdirde, bunların bilfiil işin başında bulunup bulunmamalarına
bakılmaz.)
2. İşyeri mülkiyetinin iş
sahibine ait olması halinde, emsal kira bedeli, kiralanmış olması halinde,
yıllık kira bedelinin toplamı;
büyükşehir belediye
sınırları içinde;
-01.01.2007 tarihinden itibaren 3.700 YTL
-01.01.2008 tarihinden
itibaren 3.900 YTL
diğer yerlerde;
-01.01.2007 tarihinden itibaren 2.600 YTL
-01.01.2008 tarihinden
itibaren 2.700 YTL yi aşmaması.[1]
3. Ticari, zirai veya
mesleki faaliyetler dolayısıyla gerçek usulde gelir vergisine tabi olmamak.
• Basit Usule Tabi
Olmanın Özel Şartları
1. Satın aldıkları malları
olduğu gibi veya işledikten sonra satanların yıllık alımları tutarının;
-01.01.2007 tarihinden itibaren 53.000 YTL
-01.01.2008 tarihinden itibaren
56.000 YTL
veya yıllık satışları
tutarının
-01.01.2007 tarihinden itibaren 77.000 YTL
-01.01.2008 tarihinden
itibaren 80.000 YTL yi aşmaması.*
2. (1) numaralı bentte
yazılı olanların dışındaki işlerle uğraşanların bir yıl içinde elde ettikleri
gayri safi iş hâsılatının;
-01.01.2007 tarihinden itibaren 26.000 YTL
-01.01.2008 tarihinden
itibaren 27.000 YTL yi aşmaması.*
3. (1) ve (2) numaralı
bentlerde yazılı işlerin birlikte yapılması halinde, yıllık satış tutarı ile iş
hasılatı toplamının;
-01.01.2007 tarihinden itibaren 53.000 YTL
-01.01.2008 tarihinden
itibaren 56.000 YTL yi aşmaması.*
Milli Piyango bileti,
akaryakıt, şeker ve bunlar gibi kâr hadleri emsallerine nazaran bariz şekilde
düşük olarak tespit edilmiş bulunan emtia için, (1) ve (3) numaralı bentlerde
yazılı hadler yerine ilgili Bakanlıkların görüşü alınmak suretiyle, Maliye
Bakanlığı’nca belirlenecek alım satım hadleri uygulanır.[2]
• Basit Usulden
Yararlanamayacak Olanlar
1. Kollektif şirket ortakları ile komandit şirketlerin komandite ortakları;
2. İkrazat (ödünç para
verme) işleriyle uğraşanlar;
3. Sarraflar ile kıymetli maden ve mücevherat alım satımı ile uğraşanlar;
4. Gelir Vergisi Kanunu`nun
94 üncü maddesinin birinci fıkrasında sayılan kişi ve kurumlara karşı inşaat ve
onarma işini taahhüt edenler ile bu mükelleflere karşı derece derece taahhütte
bulunanlar;
5. Sigorta prodüktörleri;
6. Her türlü ilan ve reklam
işleriyle uğraşanlar veya bu işlere tavassut (aracılık) edenler;
7. Gayrimenkul ve gemi alım
satımı ile uğraşanlar;
8. Tavassut (aracılık) işi
yapanlar (dayıbaşılar hariç);
9. Maden işletmeleri, taş
ve kireç ocakları, kum ve çakıl istihsal yerleri, tuğla ve kiremit harmanları
işletenler;
10. Şehirlerarası yük ve
yolcu taşımacılığı yapanlar ile treyler, çekici ve benzerlerinin sahip veya
işleticileri, (Yapısı itibarıyla sürücüsünden başka on dört ve daha aşağı
oturma yeri olan ve insan taşımaya mahsus motorlu kara taşıtları ile yolcu
taşıyanlar hariç);
11. Maliye Bakanlığı’nca teklif edilen ve Bakanlar Kurulu’nca kararlaştırılan iş grupları, sektörler, il ve ilçeler, büyükşehir belediyeleri dahil
olmak üzere il ve ilçelerin belediye sınırları (mücavir alanlar dahil),
belediyelerin nüfusları, yöreler itibarıyla veya sabit bir işyerinde faaliyette
bulunulup bulunulmadığına göre gerçek usulde vergilendirilmesi gerekli
görülenler.
Bu yetkiye istinaden
çıkarılan 8/5521 sayılı, 92/2683 sayılı ve 95/6430 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararları ile bir kısım mükellefler gerçek usulde vergilendirilme kapsamına
alınmıştır.
• Bakanlar
Kurulu Kararları İle Gerçek Usule Alınan Mükellefler
- 95/6430 Sayılı BKK İle Gerçek Usulde
Vergilendirme Kapsamına Alınan Mükellefler
95/6430 sayılı Bakanlar
Kurulu Kararı ile büyükşehir belediyesi olan illerin (Erzurum, Diyarbakır ve
Sakarya ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ile Büyükşehir Belediyesi
sınırları içerisine alınan yerlerden, yeni bağlanan mahallelerle birlikte 2000
yılı genel nüfus sayımındaki nüfusu 30.000’den az olan yerler hariç) mücavir
alan sınırları dahil olmak üzere büyükşehir belediye sınırları içinde aşağıda
belirtilen faaliyetleri yapan mükellefler, 01.05.1995 tarihinden itibaren
gerçek usulde vergilendirilme kapsamına alınmıştır.
a) Her türlü emtia imalatı
ile uğraşanlar,
b) Her türlü emtia
alım-satımı ile uğraşanlar,
c) İnşaat ile ilgili her
türlü işlerle uğraşanlar,
d)
Motorlu taşıtların her türlü bakım ve onarım işleriyle uğraşanlar,
e) Lokanta ve benzeri
hizmet işletmelerini işletenler,
f) Eğlence ve istirahat
yerlerini işletenler.
Bu mükellefler, basit
usulden yararlanmaya ilişkin genel ve özel şartları taşıyıp taşımadıklarına
bakılmaksızın gerçek usulde vergilendirileceklerdir.
Ancak, Gelir Vergisi
Kanunu’nda yer alan esnaf muaflığına ilişkin şartları topluca taşıyanlar,
95/6430 sayılı kararname kapsamına girmediklerinden, esnaf muaflığından
yararlanabilmektedirler.
Bu kararın uygulanmasında,
mükelleflerin faaliyette bulundukları yörelerin ekonomik özellikleri,
işyerlerinin durumu ve iş hacimleri de dikkate alınmaktadır.
2004/8269 sayılı kararname
ile yapılan değişiklik sonucu, 5216 sayılı Kanun ile büyükşehir belediye
sınırları içine alınan yerlerden nüfusu 30.000’den az olan yerlerde yukarıda
sayılan işlerle uğraşan mükellefler basit usulde vergilendirilmeye devam
edeceklerdir.
Diğer yandan, büyükşehir
belediye sınırları içinde talebe bağlı olarak alınan köylerin bir ilçe veya ilk
kademe belediyesine katılımıyla 30.000’den az nüfuslu olan bu yerlerin
nüfusunun 30.000’in üzerine çıkması halinde, bu yerlerde 95/6430 sayılı
kararnamede belirtilen faaliyetlerde bulunan ve basit usulde vergilendirilen
mükellefler basit usule tabi olmanın şartlarını kaybederler. Bu mükellefler
izleyen takvim yılı başından itibaren gerçek usulde vergilendirilirler.
- 8/5521 Sayılı BKK İle Gerçek Usulde
Vergilendirme Kapsamına Alınan Mükellefler
Zirai mahsul satın alarak
bu mahsulleri kısmen veya tamamen tüketici dışında kalanlara satan ticaret
erbabı 8/5521 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 01.01.1983 tarihinden itibaren
gerçek usulde vergilendirme kapsamına alınmışlardır.
Canlı hayvan alım-satımı
faaliyeti anılan Kararname kapsamında değerlendirildiğinden, bu şekilde
faaliyette bulunan mükellefler gerçek usulde vergilendirilecektir.
Zirai mahsulün toptancı
hallerinden veya ticari faaliyette bulunan sebze komisyoncularından sonraki
teslim aşamaları 8/5521 sayılı kararname kapsamında kalmamaktadır.
- 92/2683 Sayılı Kararname İle Gerçek Usulde
Vergilendirme Kapsamına Alınan Mükellefler
Her türlü televizyon,
video, radyo, teyp, müzik seti, disk-çalar, kamera, bilgisayar, soğutucu,
çamaşır ve bulaşık makinesi, elektrikli süpürge, elektronik müzik aletleri,
elektrikli dikiş makinesi ile elektrikle çalışan benzeri eşyaların alım-satımı
ve üretimi ile uğraşan mükellefler 92/2683 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile
gerçek usulde vergilendirme kapsamına alınmışlardır.
Kararnamede yazılı malların
yanında, diğer mal ve hizmetleri satan mükellefler de gerçek usulde
vergilendirilmektedir.
Bakanlar Kurulu Kararında
belirtilen elektrikle çalışan benzeri eşyalar ibaresinden, doğrudan elektrik
enerjisiyle çalışan veya elektrikle şarj edildikten sonra çalışan emtianın
anlaşılması gerekmektedir.
Bu Kararnamede belirtilen
emtianın alım-satımı yoluyla ticaretinin yapılmasında, eski, yeni veya
kullanılmış olma ayrımına gidilmeksizin, kararnamede yer alan emtiaların
ticaretini yapanlar ile belirtilen işlerle uğraşan bütün mükellefler
girmektedir.
Örnek:
Denizli ilinde
ikinci el cep telefonu alım-satımı faaliyetinde bulunan Bay (D) nin bu
faaliyeti, 92/2683 sayılı kararname kapsamında kaldığından bu mükellef gerçek
usulde vergilendirilecektir
Örnek:
Osmaniye ilinde
öteden beri meyve-sebze alım-satımı faaliyetinde bulunan ve basit usulde
vergilendirilen Bay (M)nin bu faaliyeti dolayısı ile 01.01.2006 – 31.12.2006
tarihleri arasında yapmış olduğu alımlarının tutarı 51.000 YTL dir. Bay (M)
2006 yılı içerisinde 50.000 YTL olan yıllık alım tutarına ilişkin sınırı aştığı
için Bay (M) 01.01.2007 tarihinden itibaren gerçek usulde vergilendirilecektir.
Ayrıca Bay (M) ilerleyen yıllarda tekrar basit usule tabi olamayacaktır.
• Ortaklıklarda Basit
Usule Tabi Olmanın Şartları
Ortaklıkların basit usule
tabi olup olmadığının tespitinde, iş hacmi ölçüleri ile yıllık kira bedelleri
toplu olarak dikkate alınır.
Adi ortaklık halinde
çalışanların aynı zamanda şahsi bir işle de uğraşmaları durumunda; şahsi işine
ait olanlara, ortaklıklardan payına düşen kısım ilave edilerek basit usule tabi
olmanın genel ve özel şartlarında sayılan ölçülerin aşılıp aşılmadığı
belirlenir ve mükellefin basit usulde mi yoksa gerçek usulde mi
vergilendirileceği tespit edilir.
Bir mükellefin birden fazla
ortaklıkta hissesinin bulunması durumunda, ortaklıklardaki paylarına düşen
işyeri kirası ve iş hacmi ölçüleri tek tek toplanır ve böylece basit usulden
yararlanabilme şartlarının aşılıp aşılmadığı tespit edilir.
Ortaklıklarda, ortakların
birinin gerçek usule tabi olması diğer ortakları da gerçek usule tabi hale
getirir.
Bay (A), Trabzon’da
Bay (B) ile Adi Ortaklık kurmuştur. Bay (A) nın hissesi %50, Bay (B) nin
hissesi %50’dir. Ortaklığa ait işyeri kira tutarı 01.01.2007 tarihi itibarıyla
1.500 YTL olup, 2007 yılındaki alışları 50.000 YTL, satışları ise 62.000 YTL
dir. Ayrıca Bay (A) nın kendine ait işletmesi nedeniyle 1.250 YTL kira ödemesi,
39.000 YTL mal alışı bulunmaktadır.
Bay (A) nın
ortaklıktan payına 750 YTL kira düşmektedir. Kendi işyerinin yıllık kirası
1.250 YTL olup ikisinin toplamı 2.000 YTL olduğundan yıllık kira tutarı
bakımından basit usulün şartlarına haizdir.
Bay (A) ya ortaklık
alışlarında 25.000 YTL düşmektedir. Kendi işletmesindeki alışları 39.000 YTL
dir. İkisinin toplamı 64.000 YTL olup, (2007 yılı için belirlenen 53.000 YTL
lik haddi aştığından) Bay (A), 48 inci maddede belirtilen şartları ihlal
etmiştir.
Bay (A), 31.12.2007
tarihi itibarıyla basit usule tabi olmanın şartlarını kaybettiğinden, 2008
vergilendirme döneminden itibaren gerçek usulde vergilendirilecektir.
Ortaklığın
devam etmesi halinde, Bay (B) nin kazancı da, ortağının kazancı gerçek usulden
vergilendirildiğinden, hadleri aşıp aşmadığına bakılmaksızın 2008 yılından
itibaren gerçek usulden vergilendirilecektir.
• Basit Usulde Ticari
Kazancın Tespiti
Basit usulde ticari kazanç,
bir hesap dönemi içinde elde edilen hasılat ile giderler ve satılan malların
alış bedelleri arasındaki müspet farktır. Bu fark, faaliyetle ilgili olarak
alınması ve verilmesi mecburi olan alış ve giderler ve hâsılatlara ilişkin
belgelerde yazılı tutarlara göre hesaplanacaktır.
Kazancın bu şekilde tespiti
sırasında emtia ticareti ile uğraşanlarca;
- Hesap dönemi sonundaki
emtia mevcudunun değeri hâsılata,
- Hesap dönemi başındaki
emtia mevcudunun değeri giderlere,
ilave edilecektir.
Ancak, kullanılan sabit
kıymetler gider yazılmayacak ve üzerlerinden amortisman hesaplanmayacaktır.
Kazancı basit usulde tespit edilen mükelleflerin defter tutma yükümlülükleri
bulunmamaktadır. Bu mükellefler, kazancın tespiti ve Vergi Usul Kanununun
defter tutma hükümleri hariç, bildirme, vesikalar, muhafaza, ibraz diğer
ödevler ceza hükümleri ile bu Kanun ve diğer kanunlarda yer alan ikinci sınıf
tüccarlar hakkındaki hükümlere tabidirler.
Örnek:
Bolu ilinde
bakkallık faaliyetinde bulunan ve basit usulde vergilendirilen Bay (M) 2007
yılında 15.000 YTL kar elde etmiştir. Bu mükellef yıl içinde 3.000 YTL Bağ-Kur
primi ödemiştir.
Mükellefin beyanı
aşağıdaki gibi olacaktır.
|