BASİT USULE TABİ
MÜKELLEFLER İÇİN
VERGİ REHBERİ

(2007)

2008

ÜCRETSİZDİR

Bu rehbere elektronik ortamda www.gib.gov.tr internet sayfasından ulaşabilirsiniz.

GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI

Mükellef Hizmetleri Daire Başkanlığı

Yayın No:53 • Şubat 2008

İÇİNDEKİLER

Giriş....................................................................................................... 5

BASİT USULDE TİCARİ KAZANÇ..................................................... 5

Basit Usule Tabi Olmanın Genel Şartları................................................... 6                            

Basit Usule Tabi Olmanın Özel Şartları..................................................... 7

Basit Usulden Yararlanamayacak Olanlar................................................. 8

Bakanlar Kurulu Kararları ile Gerçek Usule Alınan Mükellefler.................. 8               

Ortaklıklarda Basit Usule Tabi Olmanın Şartları....................................... 11

Basit Usulde Ticari Kazancın Tespiti....................................................... 12

Basit Usulden Gerçek Usule Geçiş......................................................... 13

Basit Usule Tabi Mükellefler İçin Beyanname Verilme Zamanı ve
Beyannamenin Nereye Verileceği...................................................... 14                      

2007 Takvim Yılı Gelirlerine Uygulanacak Vergi Tarifesi.......................... 15

Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesinin (Beyana Tabi Geliri Sadece
Basit Usulde Tespit Edilen Mükellefler için) Doldurulmasında
Dikkat Edilecek Hususlar.................................................................. 15

Verginin Ne Zaman Ödeneceği.............................................................. 16

Verginin Nereye Ödeneceği................................................................... 16

BASİT USULDE UYGULANACAK ESASLAR.................................. 16

Basit Usule Tabi Mükelleflerde Belge Düzeni.......................................... 16                             

Belge Düzenlenmesinde Uyulacak Esaslar.............................................. 18                         

Ödeme Kaydedici Cihaz Kullanılması...................................................... 18                    

İktisadi Kıymetlerin Satışında Belge Düzenlenmesi................................... 18

Belgelerin İptali..................................................................................... 19                

Muhafaza ve İbraz Yükümlülüğü............................................................ 19                       

Sahte veya Muhteviyatı İtibarıyla Yanıltıcı Belge Düzenlediği veya Kullandığı Tespit Edilen Mükelleflerin Durumu           19

Basit Usule Tabi Mükelleflerin Yanında Çalışanların Durumu................... 20

Basit Usulde Katma Değer Vergisi Uygulaması....................................... 20                       

Basit Usulde Vergi Tevkifatı ve Geçici Vergi.......................................... 20                     

Verginizi Ödeyebileceğiniz Anlaşmalı Bankalar........................................ 21

GİRİŞ

Bu broşürün hazırlanma amacı, basit usulde ticari kazanç elde eden mükelleflerimizin vergi ile ilgili ödevlerini yerine getirirken faydalanabilecekleri bir kaynak oluşturarak kendilerine yardımcı olmaktır.

Broşürde;

Ø  Basit usulde vergilendirilmeye tabi olmanın şartları,

Ø  Basit usulden yararlanabilecek ve yararlanamayacak olanlar,

Ø  Bakanlar kurulu kararları ile gerçek usule alınan mükellefler,

Ø  Basit usulde ticari kazancın tespiti,

Ø  Basit usulden gerçek usule geçiş,

Ø  Basit usule tabi mükelleflerde belge düzeni ve kayıtların tutulması,

Ø  Basit usule tabi mükelleflerin yanında çalışanların durumu,

Ø  Basit usulde katma değer vergisi uygulaması,

Ø  Basit usulde vergi tevkifatı ve geçici vergi,

Ø  Beyannamenin ne zaman ve nereye verileceği,

Ø  Yıllık basit usul vergisi beyannamesinin doldurulmasında dikkat edilecek hususlar,

Ø  Verginin ne zaman ve nereye ödeneceği,

konuları ele alınmıştır.

BASİT USULDE TİCARİ KAZANÇ

Gelir vergisine tabi olan ticaret ve sanat erbabı kazancın tespit usulü bakımından ikiye ayrılmaktadır.

• Basit usulde gelir vergisine tabi olanlar,

• Gerçek usulde gelir vergisine tabi olanlar.

Basit usulde vergilendirme kapsamında bulunan mükelleflere, gerçek usulde vergilendirilen mükelleflerden farklı bir takım avantajlar sağlanmıştır. Basit usulde vergilendirmenin sağladığı bazı avantajlar şunlardır.

Ø  Defter tutulmaz.

Ø  Vergi tevkifatı yapılmaz ve muhtasar beyanname verilmez,

Ø  Geçici vergi ödenmez.

Ø  Basit usulde vergilendirilen mükelleflerin teslim ve hizmetleri katma değer vergisinden istisnadır.

Ø  Ticari kazancın tespitinde amortismana tabi iktisadi kıymet alışları ve satışları dikkate alınmaz.

Ø  Alınan ve verilen belgelerin kayıtları mükelleflerin bağlı oldukları meslek odalarındaki bürolarda tutulmaktadır. Ancak, isteyen mükellefler kayıtlarını hiçbir yerden izin almadan kendileri tutabilecekleri gibi meslek mensuplarına da tutturabilir.

Ø  Belge vermedikleri günlük hâsılatları için gün sonunda toplu belge düzenleyebilirler. (Toplu belge düzenleme uygulaması 266 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği ile 31.12.2008 tarihine kadar uzatılmıştır.)

•  Basit Usule Tabi Olmanın Genel Şartları

1. Kendi işinde bilfiil çalışmak veya bulunmak, (işinde yardımcı işçi ve çırak kullanmak, seyahat, hastalık, ihtiyarlık, askerlik, tutukluluk ve hükümlülük gibi zaruri ayrılmalar dolayısıyla geçici olarak bilfiil işinin başında bulunmamak bu şartı bozmaz. Ölüm halinde, iş sahibinin dul eşi veya küçük çocukları namına işe devam olunduğu takdirde, bunların bilfiil işin başında bulunup bulunmamalarına bakılmaz.)

2. İşyeri mülkiyetinin iş sahibine ait olması halinde, emsal kira bedeli, kiralanmış olması halinde, yıllık kira bedelinin toplamı;

büyükşehir belediye sınırları içinde;

-01.01.2007 tarihinden itibaren 3.700 YTL

-01.01.2008 tarihinden itibaren 3.900 YTL

diğer yerlerde;

-01.01.2007 tarihinden itibaren 2.600 YTL

-01.01.2008 tarihinden itibaren 2.700 YTL yi aşmaması.[1]

3. Ticari, zirai veya mesleki faaliyetler dolayısıyla gerçek usulde gelir vergisine tabi olmamak.

•  Basit Usule Tabi Olmanın Özel Şartları

1. Satın aldıkları malları olduğu gibi veya işledikten sonra satanların yıllık alımları tutarının;

-01.01.2007 tarihinden itibaren 53.000 YTL

-01.01.2008 tarihinden itibaren 56.000 YTL

veya yıllık satışları tutarının

-01.01.2007 tarihinden itibaren 77.000 YTL

-01.01.2008 tarihinden itibaren 80.000 YTL yi aşmaması.^*

2. (1) numaralı bentte yazılı olanların dışındaki işlerle uğraşanların bir yıl içinde elde ettikleri gayri safi iş hâsılatının;

-01.01.2007 tarihinden itibaren 26.000 YTL

-01.01.2008 tarihinden itibaren 27.000 YTL yi aşmaması.^*

3. (1) ve (2) numaralı bentlerde yazılı işlerin birlikte yapılması halinde, yıllık satış tutarı ile iş hasılatı toplamının;

-01.01.2007 tarihinden itibaren 53.000 YTL

-01.01.2008 tarihinden itibaren 56.000 YTL yi aşmaması.^*

Milli Piyango bileti, akaryakıt, şeker ve bunlar gibi kâr hadleri emsallerine nazaran bariz şekilde düşük olarak tespit edilmiş bulunan emtia için, (1) ve (3) numaralı bentlerde yazılı hadler yerine ilgili Bakanlıkların görüşü alınmak suretiyle, Maliye Bakanlığı’nca belirlenecek alım satım hadleri uygulanır.[2]

•  Basit Usulden Yararlanamayacak Olanlar

1. Kollektif şirket ortakları ile komandit şirketlerin komandite ortakları;

2. İkrazat (ödünç para verme) işleriyle uğraşanlar;

3. Sarraflar ile kıymetli maden ve mücevherat alım satımı ile uğraşanlar;

4. Gelir Vergisi Kanunu`nun 94 üncü maddesinin birinci fıkrasında sayılan kişi ve kurumlara karşı inşaat ve onarma işini taahhüt edenler ile bu mükelleflere karşı derece derece taahhütte bulunanlar;

5. Sigorta prodüktörleri;

6. Her türlü ilan ve reklam işleriyle uğraşanlar veya bu işlere tavassut (aracılık) edenler;

7. Gayrimenkul ve gemi alım satımı ile uğraşanlar;

8. Tavassut (aracılık) işi yapanlar (dayıbaşılar hariç);

9. Maden işletmeleri, taş ve kireç ocakları, kum ve çakıl istihsal yerleri, tuğla ve kiremit harmanları işletenler;

10. Şehirlerarası yük ve yolcu taşımacılığı yapanlar ile treyler, çekici ve benzerlerinin sahip veya işleticileri, (Yapısı itibarıyla sürücüsünden başka on dört ve daha aşağı oturma yeri olan ve insan taşımaya mahsus motorlu kara taşıtları ile yolcu taşıyanlar hariç);

11. Maliye Bakanlığı’nca teklif edilen ve Bakanlar Kurulu’nca kararlaştırılan iş grupları, sektörler, il ve ilçeler, büyükşehir belediyeleri dahil olmak üzere il ve ilçelerin belediye sınırları (mücavir alanlar dahil), belediyelerin nüfusları, yöreler itibarıyla veya sabit bir işyerinde faaliyette bulunulup bulunulmadığına göre gerçek usulde vergilendirilmesi gerekli görülenler.

Bu yetkiye istinaden çıkarılan 8/5521 sayılı, 92/2683 sayılı ve 95/6430 sayılı Bakanlar Kurulu Kararları ile bir kısım mükellefler gerçek usulde vergilendirilme kapsamına alınmıştır.

•  Bakanlar Kurulu Kararları İle Gerçek Usule Alınan Mükellefler

-  95/6430 Sayılı BKK İle Gerçek Usulde Vergilendirme Kapsamına Alınan Mükellefler

95/6430 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile büyükşehir belediyesi olan illerin (Erzurum, Diyarbakır ve Sakarya ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ile Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisine alınan yerlerden, yeni bağlanan mahallelerle birlikte 2000 yılı genel nüfus sayımındaki nüfusu 30.000’den az olan yerler hariç) mücavir alan sınırları dahil olmak üzere büyükşehir belediye sınırları içinde aşağıda belirtilen faaliyetleri yapan mükellefler, 01.05.1995 tarihinden itibaren gerçek usulde vergilendirilme kapsamına alınmıştır.

a) Her türlü emtia imalatı ile uğraşanlar,

b) Her türlü emtia alım-satımı ile uğraşanlar,

c) İnşaat ile ilgili her türlü işlerle uğraşanlar,

d) Motorlu taşıtların her türlü bakım ve onarım işleriyle uğraşanlar,

e) Lokanta ve benzeri hizmet işletmelerini işletenler,

f) Eğlence ve istirahat yerlerini işletenler.

Bu mükellefler, basit usulden yararlanmaya ilişkin genel ve özel şartları taşıyıp taşımadıklarına bakılmaksızın gerçek usulde vergilendirileceklerdir.

Ancak, Gelir Vergisi Kanunu’nda yer alan esnaf muaflığına ilişkin şartları topluca taşıyanlar, 95/6430 sayılı kararname kapsamına girmediklerinden, esnaf muaflığından yararlanabilmektedirler.

Bu kararın uygulanmasında, mükelleflerin faaliyette bulundukları yörelerin ekonomik özellikleri, işyerlerinin durumu ve iş hacimleri de dikkate alınmaktadır.

2004/8269 sayılı kararname ile yapılan değişiklik sonucu, 5216 sayılı Kanun ile büyükşehir belediye sınırları içine alınan yerlerden nüfusu 30.000’den az olan yerlerde yukarıda sayılan işlerle uğraşan mükellefler basit usulde vergilendirilmeye devam edeceklerdir.

Diğer yandan, büyükşehir belediye sınırları içinde talebe bağlı olarak alınan köylerin bir ilçe veya ilk kademe belediyesine katılımıyla 30.000’den az nüfuslu olan bu yerlerin nüfusunun 30.000’in üzerine çıkması halinde, bu yerlerde 95/6430 sayılı kararnamede belirtilen faaliyetlerde bulunan ve basit usulde vergilendirilen mükellefler basit usule tabi olmanın şartlarını kaybederler. Bu mükellefler izleyen takvim yılı başından itibaren gerçek usulde vergilendirilirler.

-  8/5521 Sayılı BKK İle Gerçek Usulde Vergilendirme Kapsamına Alınan Mükellefler

Zirai mahsul satın alarak bu mahsulleri kısmen veya tamamen tüketici dışında kalanlara satan ticaret erbabı 8/5521 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 01.01.1983 tarihinden itibaren gerçek usulde vergilendirme kapsamına alınmışlardır.

Canlı hayvan alım-satımı faaliyeti anılan Kararname kapsamında değerlendirildiğinden, bu şekilde faaliyette bulunan mükellefler gerçek usulde vergilendirilecektir.

Zirai mahsulün toptancı hallerinden veya ticari faaliyette bulunan sebze komisyoncularından sonraki teslim aşamaları 8/5521 sayılı kararname kapsamında kalmamaktadır.

-  92/2683 Sayılı Kararname İle Gerçek Usulde Vergilendirme Kapsamına Alınan Mükellefler

Her türlü televizyon, video, radyo, teyp, müzik seti, disk-çalar, kamera, bilgisayar, soğutucu, çamaşır ve bulaşık makinesi, elektrikli süpürge, elektronik müzik aletleri, elektrikli dikiş makinesi ile elektrikle çalışan benzeri eşyaların alım-satımı ve üretimi ile uğraşan mükellefler 92/2683 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile gerçek usulde vergilendirme kapsamına alınmışlardır.

Kararnamede yazılı malların yanında, diğer mal ve hizmetleri satan mükellefler de gerçek usulde vergilendirilmektedir.

Bakanlar Kurulu Kararında belirtilen elektrikle çalışan benzeri eşyalar ibaresinden, doğrudan elektrik enerjisiyle çalışan veya elektrikle şarj edildikten sonra çalışan emtianın anlaşılması gerekmektedir.

Bu Kararnamede belirtilen emtianın alım-satımı yoluyla ticaretinin yapılmasında, eski, yeni veya kullanılmış olma ayrımına gidilmeksizin, kararnamede yer alan emtiaların ticaretini yapanlar ile belirtilen işlerle uğraşan bütün mükellefler girmektedir.

Örnek:

Denizli ilinde ikinci el cep telefonu alım-satımı faaliyetinde bulunan Bay (D) nin bu faaliyeti, 92/2683 sayılı kararname kapsamında kaldığından bu mükellef gerçek usulde vergilendirilecektir

Örnek:

Osmaniye ilinde öteden beri meyve-sebze alım-satımı faaliyetinde bulunan ve basit usulde vergilendirilen Bay (M)nin bu faaliyeti dolayısı ile 01.01.2006 – 31.12.2006 tarihleri arasında yapmış olduğu alımlarının tutarı 51.000 YTL dir. Bay (M) 2006 yılı içerisinde 50.000 YTL olan yıllık alım tutarına ilişkin sınırı aştığı için Bay (M) 01.01.2007 tarihinden itibaren gerçek usulde vergilendirilecektir. Ayrıca Bay (M) ilerleyen yıllarda tekrar basit usule tabi olamayacaktır.

•  Ortaklıklarda Basit Usule Tabi Olmanın Şartları

Ortaklıkların basit usule tabi olup olmadığının tespitinde, iş hacmi ölçüleri ile yıllık kira bedelleri toplu olarak dikkate alınır.

Adi ortaklık halinde çalışanların aynı zamanda şahsi bir işle de uğraşmaları durumunda; şahsi işine ait olanlara, ortaklıklardan payına düşen kısım ilave edilerek basit usule tabi olmanın genel ve özel şartlarında sayılan ölçülerin aşılıp aşılmadığı belirlenir ve mükellefin basit usulde mi yoksa gerçek usulde mi vergilendirileceği tespit edilir.

Bir mükellefin birden fazla ortaklıkta hissesinin bulunması durumunda, ortaklıklardaki paylarına düşen işyeri kirası ve iş hacmi ölçüleri tek tek toplanır ve böylece basit usulden yararlanabilme şartlarının aşılıp aşılmadığı tespit edilir.

Ortaklıklarda, ortakların birinin gerçek usule tabi olması diğer ortakları da gerçek usule tabi hale getirir.

Örnek:

Bay (A), Trabzon’da Bay (B) ile Adi Ortaklık kurmuştur. Bay (A) nın hissesi %50, Bay (B) nin hissesi %50’dir. Ortaklığa ait işyeri kira tutarı 01.01.2007 tarihi itibarıyla 1.500 YTL olup, 2007 yılındaki alışları 50.000 YTL, satışları ise 62.000 YTL dir. Ayrıca Bay (A) nın kendine ait işletmesi nedeniyle 1.250 YTL kira ödemesi, 39.000 YTL mal alışı bulunmaktadır.

Bay (A) nın ortaklıktan payına 750 YTL kira düşmektedir. Kendi işyerinin yıllık kirası 1.250 YTL olup ikisinin toplamı 2.000 YTL olduğundan yıllık kira tutarı bakımından basit usulün şartlarına haizdir.

Bay (A) ya ortaklık alışlarında 25.000 YTL düşmektedir. Kendi işletmesindeki alışları 39.000 YTL dir. İkisinin toplamı 64.000 YTL olup, (2007 yılı için belirlenen 53.000 YTL lik haddi aştığından) Bay (A), 48 inci maddede belirtilen şartları ihlal etmiştir.

Bay (A), 31.12.2007 tarihi itibarıyla basit usule tabi olmanın şartlarını kaybettiğinden, 2008 vergilendirme döneminden itibaren gerçek usulde vergilendirilecektir.

Ortaklığın devam etmesi halinde, Bay (B) nin kazancı da, ortağının kazancı gerçek usulden vergilendirildiğinden, hadleri aşıp aşmadığına bakılmaksızın 2008 yılından itibaren gerçek usulden vergilendirilecektir.

•    Basit Usulde Ticari Kazancın Tespiti

Basit usulde ticari kazanç, bir hesap dönemi içinde elde edilen hasılat ile giderler ve satılan malların alış bedelleri arasındaki müspet farktır. Bu fark, faaliyetle ilgili olarak alınması ve verilmesi mecburi olan alış ve giderler ve hâsılatlara ilişkin belgelerde yazılı tutarlara göre hesaplanacaktır.

Kazancın bu şekilde tespiti sırasında emtia ticareti ile uğraşanlarca;

-  Hesap dönemi sonundaki emtia mevcudunun değeri hâsılata,

-  Hesap dönemi başındaki emtia mevcudunun değeri giderlere,

ilave edilecektir.

Ancak, kullanılan sabit kıymetler gider yazılmayacak ve üzerlerinden amortisman hesaplanmayacaktır. Kazancı basit usulde tespit edilen mükelleflerin defter tutma yükümlülükleri bulunmamaktadır. Bu mükellefler, kazancın tespiti ve Vergi Usul Kanununun defter tutma hükümleri hariç, bildirme, vesikalar, muhafaza, ibraz diğer ödevler ceza hükümleri ile bu Kanun ve diğer kanunlarda yer alan ikinci sınıf tüccarlar hakkındaki hükümlere tabidirler.

Örnek:

Bolu ilinde bakkallık faaliyetinde bulunan ve basit usulde vergilendirilen Bay (M) 2007 yılında 15.000 YTL kar elde etmiştir. Bu mükellef yıl içinde 3.000 YTL Bağ-Kur primi ödemiştir.

Mükellefin beyanı aşağıdaki gibi olacaktır.